Ακρίβεια στην Ελλάδα: Μπορεί να αντιμετωπιστεί ή θα παραμείνει η μεγαλύτερη πληγή των νοικοκυριών;

Του Γεωργίου Καραχρήστου

Η Ελλάδα παραμένει κορυφαίος προορισμός για τους ξένους επισκέπτες, όμως σχεδόν 6 στους 10 Έλληνες δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να κάνουν διακοπές, ενώ όσοι ταξιδεύουν περιορίζουν τη διάρκεια της παραμονής τους στις 3 έως 7 ημέρες.

Η ακρίβεια αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική πρόκληση για την Ελλάδα. Παρά τη σχετική αποκλιμάκωση του γενικού πληθωρισμού σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, οι πολίτες εξακολουθούν να πληρώνουν ακριβά τα βασικά αγαθά, ενώ τρόφιμα, ενοίκια, ηλεκτρικό ρεύμα και καύσιμα απορροφούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού εισοδήματος. Τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι οι πιέσεις παραμένουν έντονες, ιδιαίτερα στα τρόφιμα, στη στέγαση και στην ενέργεια.

Γιατί επιμένει η ακρίβεια;

Η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατη. Η ακρίβεια είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων:

• του αυξημένου κόστους ενέργειας,
• των ακριβών καυσίμων,
• της ανόδου των πρώτων υλών,
• του υψηλού κόστους μεταφορών,
• της διεθνούς αβεβαιότητας,
• αλλά και των στρεβλώσεων που εξακολουθούν να υπάρχουν στην ελληνική αγορά.

Η Ελλάδα παρουσιάζει συχνά υψηλότερες αυξήσεις στις τιμές βασικών τροφίμων σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που επιβαρύνει ιδιαίτερα τα νοικοκυριά με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.

Η μείωση του ΦΠΑ είναι λύση;

Η συζήτηση για τη μείωση του ΦΠΑ επανέρχεται συνεχώς.

Οι υποστηρικτές της εκτιμούν ότι η μείωση του φόρου στα βασικά είδη διατροφής θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές για τον καταναλωτή και να ενισχύσει την αγοραστική δύναμη.

Ωστόσο, αρκετοί οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι η μείωση του ΦΠΑ από μόνη της δεν αποτελεί εγγύηση ότι η τελική τιμή θα μειωθεί, καθώς μέρος του οφέλους μπορεί να απορροφηθεί από την εφοδιαστική αλυσίδα ή τα περιθώρια κέρδους. Για να είναι αποτελεσματικό ένα τέτοιο μέτρο απαιτείται ταυτόχρονα αυστηρός έλεγχος της αγοράς.

Από το χωράφι στο ράφι

Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα της ελληνικής αγοράς είναι η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην τιμή που λαμβάνει ο παραγωγός και στην τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής.

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου ένα προϊόν πωλείται στον παραγωγό σε ιδιαίτερα χαμηλή τιμή και καταλήγει στα ράφια των καταστημάτων με πολλαπλάσια αξία.

Η πλήρης ψηφιακή παρακολούθηση της διαδρομής κάθε προϊόντος –από το χωράφι έως το ράφι– μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη διαφάνεια, να περιορίσει τις αδικαιολόγητες ανατιμήσεις και να ενισχύσει τον υγιή ανταγωνισμό.

Έλεγχος των πρώτων υλών

Η διαφάνεια πρέπει να ξεκινά από την πρώτη ύλη.

Η Πολιτεία μπορεί να αξιοποιήσει σύγχρονα πληροφοριακά συστήματα ώστε να παρακολουθεί:

• την τιμή παραγωγού,
• την τιμή χονδρικής,
• το κόστος μεταφοράς,
• το κόστος αποθήκευσης,
• και την τελική τιμή πώλησης.

Με αυτόν τον τρόπο εντοπίζονται άμεσα υπερβολικά περιθώρια κέρδους και φαινόμενα αισχροκέρδειας.

Η «γάγγραινα» των μεσαζόντων

Οι μεσάζοντες αποτελούν αναγκαίο κρίκο στην εφοδιαστική αλυσίδα όταν προσθέτουν πραγματική αξία, όπως μεταφορά, αποθήκευση ή τυποποίηση. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν πολλαπλασιάζονται οι ενδιάμεσοι χωρίς να προσφέρουν αντίστοιχη υπηρεσία, αυξάνοντας τελικά το κόστος για τον καταναλωτή.

Η λύση δεν είναι η κατάργηση κάθε μεσάζοντα, αλλά:

• η ενίσχυση των συνεταιρισμών,
• η δημιουργία ψηφιακών αγορών παραγωγών,
• οι απευθείας συμφωνίες παραγωγών με αλυσίδες λιανικής,
• η ενίσχυση των τοπικών αγορών,
• και ο συνεχής έλεγχος των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.

Καύσιμα: Ο πολλαπλασιαστής της ακρίβειας

Η τιμή των καυσίμων επηρεάζει σχεδόν κάθε προϊόν.

Από το χωράφι μέχρι το σούπερ μάρκετ, όλα μεταφέρονται με φορτηγά, πλοία ή άλλα μέσα μεταφοράς. Όταν αυξάνεται το πετρέλαιο ή η βενζίνη, αυξάνεται σχεδόν αυτόματα και το κόστος μεταφοράς των προϊόντων.

Ηλεκτρικό ρεύμα

Το ηλεκτρικό ρεύμα αποτελεί βασικό κόστος για:

• τις βιομηχανίες,
• τις βιοτεχνίες,
• τα αρτοποιεία,
• τα ψυγεία αποθήκευσης,
• τα σούπερ μάρκετ,
• τα καταστήματα εστίασης.

Όταν αυξάνεται η τιμή της ενέργειας, το κόστος μεταφέρεται σχεδόν πάντα στον καταναλωτή.

Τα ενοίκια πιέζουν την αγορά

Η συνεχής αύξηση των ενοικίων δεν επιβαρύνει μόνο τις οικογένειες.

Αυξάνει και το λειτουργικό κόστος χιλιάδων μικρών επιχειρήσεων, οι οποίες αναγκάζονται να μετακυλίσουν μέρος αυτής της επιβάρυνσης στις τιμές των προϊόντων και των υπηρεσιών.

Πώς μπορεί να προβλεφθεί η ακρίβεια;

Η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο πρόληψης.

Με αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης και ανάλυσης δεδομένων μπορούν να συνδυαστούν:

• οι τιμές παραγωγού,
• οι διεθνείς τιμές πρώτων υλών,
• οι τιμές καυσίμων,
• οι καιρικές συνθήκες,
• οι εισαγωγές,
• οι εξαγωγές,
• και η καταναλωτική ζήτηση.

Έτσι μπορούν να προβλέπονται έγκαιρα οι αυξήσεις τιμών και να λαμβάνονται προληπτικά μέτρα πριν η ακρίβεια φτάσει στο ράφι.

Οι βασικές προτάσεις

Μία ολοκληρωμένη στρατηγική κατά της ακρίβειας θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

• στοχευμένη μείωση του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά όπου κρίνεται δημοσιονομικά εφικτό,
• αυστηρούς ελέγχους στην αγορά,
• ηλεκτρονική παρακολούθηση της διαδρομής των προϊόντων,
• διαφάνεια στις τιμές παραγωγού και λιανικής,
• περιορισμό αθέμιτων εμπορικών πρακτικών,
• ενίσχυση των συνεταιρισμών,
• μείωση του ενεργειακού κόστους παραγωγής,
• επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,
• καλύτερο ανταγωνισμό στη λιανική αγορά,
• και αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων για έγκαιρη πρόβλεψη των ανατιμήσεων.

Συμπέρασμα

Η ακρίβεια δεν αντιμετωπίζεται με ένα μόνο μέτρο. Απαιτεί συνδυασμό δημοσιονομικής πολιτικής, αποτελεσματικών ελέγχων, υγιούς ανταγωνισμού, διαφάνειας στην εφοδιαστική αλυσίδα και ενίσχυσης της παραγωγής.

Το πραγματικό στοίχημα για την Ελλάδα είναι να εξασφαλίσει ότι κάθε ευρώ που πληρώνει ο καταναλωτής αντανακλά το πραγματικό κόστος του προϊόντος και όχι στρεβλώσεις της αγοράς. Η διαφάνεια από το χωράφι έως το ράφι, η αποτελεσματική εποπτεία και η αξιοποίηση της τεχνολογίας μπορούν να αποτελέσουν τα ισχυρότερα όπλα απέναντι στην ακρίβεια, προστατεύοντας τόσο τον παραγωγό όσο και τον καταναλωτή.